"Дөрвөлжин хар хуванцар дээр дугуй зэсэнд хөөмөл бүргэд тогтоосон.


Амсар хэсэгт 2 газар эмтэрч хагарсан, түүнээс доош бага зэрэг цууралт өгсөн. Бөөрний доод хэсэгт 1 газарт түлж хайлсан толботой луу хээтэй, хөх эрээн ваар.

Сувдан унжлага бүхий хос гархин ээмэг.


Алтан шар өнгөтэй, дөрвөлжин, угалзан хээ дүрсэлсэн  бариултай.  Голдоо соёмботой, хоёр хажуугаар нь монгол, төвд бичигтэй. Соёмбоны нар, сар, галны хажууд "хуулбар" гэж монгол бичгээр бичсэн.


Дугуйдуу алтан сууринд ягаан өнгийн шигтгээ шигтгэж, 4-н алтан соёогоор даруулж тогтоосон. Алтан суурины 4-н хажуу талд перс бичиг мэт маш жижиг бичээстэй, ар талдаа нэг нүхтэй. Мөн гадна хүрээний нэг хажуу талд ямар нэгэн зүйл хүчээр суга татагдаж гарсан том нүх хадгалагдан үлдсэн. Үүнээс үзэхэд ээмэгний зүүлт байх магадлалтай.


талтай, голдоо "ОМ" гэсэн ланз үсэг бүхий дугуй хүрээний гадна талд 6 дэлбээтэй бадам цэцэг дүрсэлсэн, ар тал нь цулгуй хүрэл чимэг.


Алтадсан шар өнгөтэй жижиг сувд шигтгэсэн хундага.
Д. Энхдаваа, Дүрслэх урлагийн дээд сургууль

Дугуй цагаан өнгөтэй, хатуу хар хайрцагтай, 1992.4.18-нд Энэтхэгийн дэд ерөнхийлөгчөөс Р. Гончигдоржид дурсгасан.

Дугуй нимгэн. Голд нь цэцэг навчин хээний дунд нь имж, тэмээн хяруул дүрсэлсэн таваг. Монгол улсын УБХ-ын дарга Р. Гончигдоржид

Эвэр угалз хээг мөнгөөр жийжүүдсэн, зууван хавтгай тавагтай, дөрвөлжин сэнжтэй хос төмөр дөрөө. 1 хос 2 ширхэг.


Цагаан шаргал өнгөтэй ясан гичир 

Цайвар ногоон, сааралдуу өнгөтэй.  Дөрвөлжин хэлбэртэй. Зэндэмэнэ бариултай. Тамганы дардсанд соёмбо, монгол, дөрвөлжин бичигтэй. Дардасны хүрээний доод өнцөгт "хуулбар" гэж монгол бичгээр товойлгон сийлсэн.


Германы "Мюллер ба Шиндлэр" ХХК-нд 1995 онд хийсэн Факсимале хуулбар 

Модон барын хэвлэл. Хуудасны тоо 2


Шар фонтой зузаан цаасан дээр хэвлэсэн, Зүүн гар талдаа монгол бичээс, дөрвөлжин монгол бичээстэй, баруун талдаа цагаан дээл малгайтай Хубилай хаанs хөрөг дүрсэлсэн6

Улаан, Саарал өнгийн дээл, богтог малгайтай хатдын хөрөг. Баруун нь Наган хатан, зүүн нь тодорхойгүй.

"Дөрвөлжин хавтгай модон суурин дээр гурван хөлөнд дэлхийн бөмбөрцөг байрлуулж, дээр нь бүргэд сийлсэн. Хүрэн бор өнгөтэй. Индонезийн Ерөнхий сайдаас дурсгасан.

Аягыг давтах, хэлбэх аргаар урласан, амсрыг гадагш нугалж хүрээлсэн. Мөн голдоо 6 ширхэг бад түүний голд 2 дүрс сийлбэрлэн, завсар зайг нарийн цохилтуураар цохиж дүрс хээг тодруулсан байна.


Төмөр зэв, мөс, өд, ониос бүрдэнэ. Хүрэн үйсэн хатгирт ороосон.


Зуувандуу хүрэн улаан өнгөтэй.
Нэг талдаа нар маягийн бүдэг дүрслэлтэй, нөгөө талдаа дөрвөлжин хүрээний булан цэгэн хүрээ, араб бичээсүүдийн бүдэг дүрслэлтэй.

Цагаан ханангийн агуйн булшны малгайн нь зургаан тал бүхий бөмбөгөр оройтой, саравч өргөн шилэвчтэй, оройн бөмбөгөр хэвийг зузаан нэхмэл даавууг хоёр талаас нь нимгэн цаасаар цардаж гаргаад өнгөн талыг цагаан шаргал өнгийн хээтэй торгоор гадарлаж, хүрээг нь хар хүрэн өнгийн савхиар эмжсэн.

Хос луун хээтэй хар торгон гадартай, цайвар ногоон өнгийн чисчүү дотортой, хар эрээн хоргойгоор өргөн, түүний гадуур улаан торгоор нарийн эмжээрлэж, солонгон туузан хошоог даруулсан 4 ширхэг цоохор гуулин товчтой.

Цагаан өнгийн хаш чулууг дөрвөлжлөн засаж, доороо юм зүүх сэнж бүхий хажуудаа хөндлөн талаар нь нэвт нүхэлсэн. Нүүрэн талдаа цэнхэр өнгийн хавтгай чулуун шигтгээтэй.


Дөрвөлжин хэлбэртэй, тунгалаг шилээр хийсэн. Бөөрөнхий талсттай шилэн тагтай.

Цэнхэр эрээн цэцэгтэй, бөөрөнхий ваар

Дугуйвтар, улаан  хүрэн өнгөтэй.
Нүүрэн талд: Голдоо 2 толгойтой бүргэд дүрсэлсэн. 2-5 цаг хооронд цэгэн болон нарийн хүрээтэй.
Ар талд: "Сарай" гэж тайлсан 2 эгнээ бүдэгхэн бичээстэй.

Хонгио хэлбэртэй, дээр нь үүлэн хээг цохиж хээлсэн хүрэл чимэг.


Хар хать хоргой хүрээтэй, доор нь дугуй шар хээтэй хар торго залгаж оёсон. Голын даавуун зураг нь өнгө өнгийн будаг ашиглан Занабазарын сууж байгаа хөргийг зурсан. Ягаан, шар өнгийн торгоор нарийн хүрээлсэн. Хүрэн торгон 2ш бүчний дээхэн талаас урдуур нь унжуулах шар хадган шалавчтай. Доод модны 2 талд 2ш гуулин дог, мөн дээд талд нимгэн модтой. Танка зураг.



Анар эрдэнийн шигтгээтэй алтадмал суурьтай малгайн цоховч.

Нүүрэн талд: Бат хааны удмын хувилбар тамга, түүний 2 талд "Крым" гэж тайлсан араб бичээстэй. Тамганы доор чандмалсан 3 цэгтэй.
Ар талд: Чандман тамга, буюу чандман хээтэй.

Богтаг малгайн үйсээр хийсэн орой болон хоолой хэсэг, заадсаараа салсан боловч хооронд нь оёж бэхэлж байсан жижиг нүхнүүдтэй. Малгай орой хэсэг эвээрээ нийлэх боловч 3 хэсэг болсон, цэцгэн хээний оромтой. Сүхбаатар аймаг, Түвшинширээ сум, Оорцог овоо уул


Дугуй улаан хүрэн өнгөтэй.
Зоос нэг талдаа 6 ширхэг дэлбээтэй цэцэгтэй, дэлбээнүүдийн завсраар цэцэг рүү чиглэсэн 6 ширхэг сумтай. Эдгээрийн гадуур том давхар дэлбээ байж болзошгүй бөгөөд 3 дэлбээ нь мэдэгдэж байна. Нөгөө талдаа нарийн болон цэгэн хүрээ тал гарсан. Хүрээнүүдийн дотор 2 мөр араб бичээстэй.

A. Аяганы их бие зууван дугуй хэлбэртэй, аяганы ёроолыг төвгөр зураасаар 6-н хэсэгт хувааж, голд нь брахми үсгийг товойлгон хөөмөлдсөн. Аяга нь эвэр угалз маягийн хээг хөөмөлдөж цоолборлж урласан хавтгай бариултай, түүний доод талд гогцоо бүхий сэнжтэй.

Улаан болон улаан шаргал өнгийн дээл , богтого малгайтай хатдын хөрөг

Цагаан өнгийн метал дээр хийсэн, дугуй хэлбэртэй, зүүн дээд хэсэгт нь цагирагаар холбогдсон, ногооноор пааландаж 5 өнцөгтэй гурвалжин хэлбэрийн медальд голд нь соёмбо, навч түүнийг тойрон улаан цэнхэр хөвөөтэй. Доод цэнхэр хөвөөнд "Шударга журам" гэж бичсэн.


Дугуй саарал өнгөтэй.
Нүүрэн тал: 4 мөр араб бичээстэй, судлаачид хааны нэрийг бичсэн гэж үзсэн. 
Ар тал: 4 дэлбээтэй цэцгэн хүрээн дунд 3 мөр араб бичээстэй, хүрээний гадуур 5-3 цаг орчим тойрсон 1 мөр араб бичээстэй. Захаараа 3-9 цаг орчим элэгдсэн. Хотгор гүдгэр зоос.

Хар хүрэн өнгөтэй, гонзгой дөрвөлжин. Дөрвөн талд монгол бичгээр бичсэн.

Хавтгай, дугуй хэлбэртэй, голдоо нүхтэй, шавар ээрүүлийн дугуй. Сүхбаатар аймаг, Түвшинширээ сум, Оорцог овоо уулнаас олдсон.

Дугуй, саарал өнгөтэй.
Нүүрэн талд: Дөрвөлжин хүрээн дотор "Аугаа Султаан Өлзийт" гэж тайлсан 4 мөр араб бичээстэй. Дөрвөлжин хүрээний гадна доод талд бундан тамганы дүрстэй, зүүн талд бичээстэй. 
Ар талд: 5 дэлбээтэй сарнай цэцгэн давхар хүрээн дотор "Коран судрын маань болох Калима" гэж тайлсан 5 мөр араб бичээстэй. 2 дахь мөр бичээсийн дунд 6 хошуут тамгатай. хүрээний гадна зүүн болон баруун дээд талд  бичээстэй.

Иш, цар, нум гэсэн гурван хэсгээс бүрдсэн. Ногоон дэлтэй, цагаан халзан морин толгойны хоёр соотон чих, хэл нь сууриндаа хөдөлдөг. Будаггүй хос чих буюу хөтлөгчтэй. Морин толгойн доод хэсэгт цагаан эвэртэй, хөх лууны толгойг сийлж гоёсон. Хуурын шилбэнд таван хошуу мал, өлзий, эрвээхэй, зоосон зэрэг олон хээг дараалуулан сийлж, бор морины сүүлээр хос чавхдас татсан. Өнгийн будгаар солонгоруулан будсан нарийн бургасан нумтай. Царын дээд хэсэгт шилбэний угийн хоёр талд улаан өнгийн хувцастай морь унасан хоёр хүүхэд сийлсэн.


Хар саарал өнгөтэй, хүрэн модон суурьтай, БНЭУ-н Ерөнхийлөгчөөс П. Очирбатад 1994 онд дурсгасан.


A. Аяганы амсар төвгөр хүрээтэй ба амсрын гадна талаар угалз хээг цэгэн цохилуурын аргаар хээлсэн, хавтгай суурьтай мөнгөн аяга.

Нарийн амсартай өндөр ногоон эрээн ваар


Тэгш хэмтэй, голдоо нүхтэй, бадам цэцгэн суурь бүхий найман талт, шовгор оройтой нацагдорж.


Дугуй доошоо хонхор болор таваг

Нүүрэн талдаа иржгэр хээ бүхий голдоо жижиг сэнжтэй, ар тал нь цулгуй хүрэл толь. Сүхбаатар аймаг, Түвшинширээ сум, Оорцог овоо уулнаас олдсон.

Улаан, шар өнгөтэй. Таван өнцөгт хэлбэртэй. Төв хэсэгт "XXV, БНМАУ" гэж бичсэн. 5 буланд нь таван хошуу малын толгойн дүрс товойлгосон. Дээд зүүх хэсэгт нь шар хүрээнд улаан хүрэнээр пааландсан. Ардаа эрэгтэй, 13247 гэсэн тоог дарсан.


Дугуй. цагаан.
Нүүрэн талд: Зоос ерөнхийдөө зүүн дээш хэлтгий дарагдсан. 4 дэлбээ бүхий сарнай цэцгэн хүрээн дунд 6 хошуу тамга болон "Эрхэм дээд Мухаммад хаан" гэж тайлсан 3 мөр араб бичээстэй. Эдгээрийн гадуур 1:08-6 цаг хооронд дан болон цэгэн хүрээтэй. 6-12 цаг хооронд  хүрээ бичээс элэгдэж мөлийсөн.
Ар талд: 4 дэлбээ бүхий сарнай цэцгэн хүрээн дотор Дувагийн удмын бундан тамга түүнийг тойрон байрласан "Ард түмний хот
"Тэрмэзийн зоос" гэж тайлсан араб бичээстэй. 8-10 цаг хооронд дан болон цэгэн хүрээтэй. 1-8 цаг хооронд хүрээ, бичээс элэгдэж мөлийсөн. Зах ирмэгээрээ хотгор гүдгэртэй.

Оройн хэсэгтээ голдоо шүрэн шигтгээтэй хорол, ардаа шилэвч, хоёр талдаа чихэвчтэй. Оройвчинд хэлбэртэй шүр, голд нь том дугуй шүр суулган хүрээгээр гадна хүрээгээр хорхой сувд, жижиг шинэ шүр хэлхэн тогтоосон. Ар талдаа ганц том шүртэй, Санчиг нь шүр сувд хэлхсэн өлзий толгойтой, таван нүдэн хээтэй гархинаас 6 салаа 12 ширхэг мөнгөн унжуургатай, доороо жижиг хавтгай мөнгөн бөнжигнүүртэй. Толгойн боолтноос өлгөх өлгүүртэй. Ард, урдаа сүлжмэл хээтэй 6 ширхэг шармал мөнгөн хавчаар, хос туйв үсний гэртэй. Үсний гэр нь хар хилэнгээр өнгөлж дээр нь дөрвөлжин хүрээнд хошин холбоогоор хээ битүү хатгаж оёсон, доороо улаан өнгийн утсан цацагтай.

"Дөрвөлжин хавтгай хар хүрэн өнгийн дээр нь монгол бичигтэй."" Арван тавны цагдаагийн


Дугуй, хүрэн өнгөтэй.
Нүүрэн талд: Голдоо 1,2 см голчтой дугуй хүрээн дунд нар ба арслан дүрсэлж, хүрээний гадуур тойрсон 1 мөр араб бичээсийг судлаачид "Султан Абу Сайд" гэж тайлсан. Эдгээрийн гадуур тойрсон нарийн болон цэгэн хүрээтэй.
Ар талд: Коран судрын маань болох Калима гэж тайлсан 3 мөр араб бичээстэй. Хүрээний 4 талд Исламын анхны дөрвөн Халиф болох Абу Бэкр, Омар, Отман, Али нарын нэрийг бичсэн. Эдгээрийн гадуур тойрсон нарийн болон цэгэн хүрээтэй.

Бөмбөгөр хэлбэртэй, шовх оройтой, оройд соновтор тогтоох жижиг нүхтэй, дуулганы урд хэсэгт нь матаж жижиг саравч хэлбэр гаргасан, ар хормой хэсгээр тойрсон олон жижиг нүхтэй.

 Нүүрэн талд: Хааны нэрээр Аргуны дэлдүүлсэн гэсэн 4 эгнээ монгол бичигтэй, мөн Аргун гэж арабаар бичсэн. араб бичээсийн доор 6 хошуут од, 4 эгнээ монгол бичээсийн дунд 2 ширхэг 6 хошуут од, бүх бичээсүүдийн урд 2 ширхэг 6 хошуут од дүрсэлсэн. 23-34 минут хооронд цэгэн хүрээтэй.
Ар талд: Нэг тал нь 1,4 см хэмжээтэй дөрвөлжин хүрээн дунд Коран судрын маань болох Калима гэж тайлсан 3 мөр араб бичээстэй. Хүрээний гадна 4 талд бичээстэй. 3-6 цаг хооронд цэгэн хүрээтэй.  7-10 цаг хооронд захаараа харласан.

Цагаан өнгийн метал дээр хийсэн, дугуй хэлбэртэй. Дээд зүүн хэсэгт төрийн далбааны улаан цэнхэр өнгөөр пааландсан 5 өнцөгт гурвалжин дүрстэй, хоорондоо цагирагаар холбогдоно. Дугуй медальд улаан таван хошууг оройд нь 2 талаар нь тариан түрүү, араа, голын доод хэсэгт ном, нар түүний дээр 1921-1961 гэсэн он байна. Ард нь 14967 тоог дарсан.


Монголын нууц товчооны 780 жилийн ой" монгол марк анхны өдрийн дугтуй 2021 он /дотроо 2 ширхэгтэй/

 Нүүрэн талд: Хээ маягийн давхар дөрвөлжин хүрээн дунд Цагаадайн удамынхны 3 хөлтэй бундан тамга, Өгөдэйн хөндөлтэй буруу эргэсэн дэгэрээ тамга дүрсэлсэн.
Ар талд: Зургаан хошуут хүрээний голд хос дэгэрээ тамга дүрсэлсэн, энэ нь маш бүдэг харагдана. Зоосны  доод хэсэгт 2 жижиг, 1 том сэтэрхийтэй.

Хүрэн модон мебель дээр шувууны дүрстэй хөөмөл тогтоосон. Ардаа түшлэгтэй, Индонезийн дэд ерөнхийлөгчөөс П. Очирбатад 1997 онд дурсгасан.


Цагаан гонзгой чулууг нүхлэн, гадна нүүрэнд усны долгио, барилга дүрсэлсэн. ОХУ-аас 1992 онд Очирбатад дурсгасан.

Гилбэр хатгасан дугуй шовгор оройтой, саравчтай, ширээр хийсэн чихэвч гэзгэвчтэй хоёр талт дуулга. Чихэвчин дээр жижиг дугуй толь хадсан.

Дугуй, саарал өнгөтэй.
Нүүрэн талд: 12-5 цаг хооронд үргэлжлэх дан болон цэгэн хүрээн дунд "Тэнгэрийн хүчүн дор Хасаны дэлдүүлсэн" 5 мөр монгол бичээсийн дунд "Хасан Махмуд" гэж тайлсан 1 мөр араб бичээстэй. Эхний мөр монгол бичээсийн доор 6 хошуут од дүрсэлсэн. Монгол бичээсүүдийн зүүн талд хээтэй, доор нь М.Хас гэж монгол дөрвөлжин бичээстэй.
Ар талд: 5 дэлбээ бүхий давхар сарнай цэцгэн хүрээн дунд Коран судрын маань болох Калима гэж тайлсан 4 мөр араб бичээстэй. Эхний  мөр бичээсийн баруун зүүн талд 6 хошуут одтой. 2 дахь мөр бичээсийн дунд өлзий хээтэй. Сарнай цэцгэн хүрээний гадуур дэлбээ хооронд хээтэй. Эдгээрийн гадуур 10-6 цаг хооронд нарийн хүрээтэй.

Улаан модон суурьтай, төмөр хонх,алх


Богд хаант Монгол улсын цэргийн яамны Тэргүүн сайд Гомбодорж /хөрөг/.Хар хүрэм хүрэн нударгатай дээл, урт эрх зүүсэн малгайтай  дүрслэн зурсан.  До. Болд, Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны зураач, Төрийн шагнаалт зураач

Хар өнгөтэй, цэцгэн дээр хоёр эрвээхий нисэж байгааг солонгорсон цагаан өнгийн тана мэт зүйл нааж дүрсэлсэн. БНСВУ-ын ЭСЯ-аас дурсгасан.


Хавтгай бариултай, бариул дээр угалз хээг цэгэн цохилуурын аргаар хээлсэн, хавтгай ёроолтой мөнгөн аяга.

Модон самны хугархай- Бор өнгөтэй, мөрөндөө 3 хэсэг ухамтай, шүд нь үзүүртээ нарийссан бөгөөд хамгийн том нь 3,4см урт, угаараа 0,7см өргөн, саманд 9 бүтэн, 6 хугархай шүдтэй.

Балтаггүй, бариулыг гуулиар бөгжилсөн, хуйтай хотгор илд. Гуулин бөгж, тоногтой модон хуйтай. 1 иж 2 ширхэг

 Дугуй, хүрэн бор өнгөтэй.
Б. Нүүрэн талд: Өгөдэйн дэгэрээ, Цагаадайн удмын Дува ханы тамгыг хослуулсан тамгатай. Тэдгээрийн гадуур дан хүрээ, түүний гадуур тойрсон 1 мөр бүдэг араб бичээстэй. 1-5 цаг хооронд 7 мм гүн бүдгэрч мөлийсөн.
Ар талд: Захаас дунджаар 4 мм зайд 12-4, 7-8 цаг хооронд тасархай давхар бүдэг дугуй хүрээтэй, түүний дотор "Эрхэм дээд ноён" гэж тайлсан 2 мөр араб бичигтэй. 4-8 цаг хооронд захаас 6 мм гүн мөлийж арилсан.
В. Байхгүй

 Сүүжин хэлбэртэй, нэг талыг цагираг хэлбэртэй болгож нугалсан, нөгөө тал нь бага зэрэг махир, цулгуй алтан чимэг.


Дээрээ сэнжтэй, хоёр талд нь дугуй хүрээнд дөрвөлжин бичгээр бичсэн үгийг товойлгон сийлж, түүний дээр хамар хээ бүхий хүрээнд амьтны дүрсийг товойлгон дүрсэлсэн. АНУ-ын Метрополитений музейгээс гаргасан хуулбар.

 "Чингис хаан" Нигер марк анхны өдрийн дугтуй 2016 он /дотроо 2 ширхэгтэй/

"Цагаан даавуун дээр өнгийн утсаар нуур, далайн эрэг хавийг дүрслэн оёсон жаазтай Вьетнам ЭСЯ-аас Очирбатад дурсгасан.


Нүүрэн талд: Тулумбэх ханум" гэж тайлсан олон эгнээ араб бичээстэй.
Ар талд: Алжадида Сарай 773 он" гэж тайлсан 3 мөр араб бичээсийн дунд мөрний баруун хэсэгт тод өлзий хээтэй. 

Хар хүрэн өнгөтэй, үзүүррүүгээ нарийссан 1 талд нь 2ш дугуй нүх гаргасан хүрэл хутга.

Дугуй хар ногоон өнгөтэй. Нэг талдаа давхар дэлбээ бүхий цэцгэн хээтэй, цэцэг рүү чиглэсэн 3 ширхэг сумтай, гадуурх дэлбээ нь 2 ширхэг нь мэдэгдэж байна. Нөгөө талдаа бүдэг араб бичээстэй. Жижиг ногоон толбонуудтай.

Алтадмал шар өнгөтэй, хятан бичигтэй, дээд талд нь товгор хүрээ бүхий дугуй нүхтэй, гонзгой хэлбэртэй гэрэгэ.

 Хавтгай дөрвөлжин трапиц хэлбэрийн, цулгуй хүрэл хос бүсний арал. 
Нэг аралны хоёр талд тус бүр босоо 2 жижиг нүх гаргасан.
Нөгөө аралны өргөн хэсэгт 1.8х0.6 см нүхтэй, нарийн хэсэгт нь 2 нүх байсан нь сэтэрч 1 нүхтэй болжээ."


"Улаан цэнхэр өнгөнөөс бүрдсэн. Алтан шар соёмботой

Цуглуулга